LOGOPEDA RADZI W PRZEDSZKOLU...

Nikt nie rodzi się po raz drugi przedszkolakiem.
To, czego nie zrobimy dla dzieci,
dla wychowania przedszkolnego,
nie zrobimy już nigdy ...
Stymulowanie rozwoju dziecka
jest łatwiejsze od liczenia późniejszych wad...

dr Maria Kielar




Drodzy Rodzice!
Rozwój mowy jest jedną z ważniejszych umiejętności, jaką zdobywa dziecko. Trwa on przez wiele lat i przebiega w indywidualnym rytmie.
Dziecko, które idzie do pierwszej klasy powinno wymawiać wszystkie głoski prawidłowo, mieć bogate słownictwo dotyczące jego życia, otoczenia, umieć budować poprawne pod względem gramatycznym
i logicznym zdania.
Prawidłowa wymowa ma duże znaczenie dla powodzenia w nauce czytania i pisania. Ma również wpływ na funkcjonowanie społeczne, na pozycję dziecka w grupie rówieśniczej, w klasie szkolnej. Bez względu na przyczynę wystąpienia zaburzeń mowy (wad wymowy) należy podjąć jak najwcześniej działania terapeutyczne.
Rodzice dzieci poddanych terapii uczestniczący w zajęciach logopedycznych niejednokrotnie zadają mi pytania :
-dlaczego moje dziecko ma wadę wymowy?
-czy można było uniknąć wady?
-kiedy należy podjąć pierwsze działania terapeutyczne?
-jak rozpoznać, że mowa dziecka rozwija się nieprawidłowo?
Poniżej postaram się odpowiedzieć na zadawane przez Rodziców pytania.



Jak rozpoznać ,że mowa dziecka rozwija się nieprawidłowo?

Rozwój dziecka należy obserwować już od pierwszych dni po jego narodzinach. Około 6 tygodnia życia dziecko zaczyna głużyć, to znaczy wydaje dźwięki o różnych miejscach artykulacji. W przybliżeniu dźwięki te dadzą się porównać do samogłosek, spółgłosek, a także grup spółgłoskowych, jak: gli.tli, kli, gla, bli ,itp. W procesie głużenia nie uczestniczy słuch, dlatego głużą wszystkie dzieci ,nawet głuche.
Od szóstego miesiąca życia , kiedy dziecko zaczyna siadać , pojawia się gaworzenie polegające na wymawianiu zespołów sylab / ma-ma, ba-ba, ta-ta, la-la / nie posiadających jeszcze określonego znaczenia.
Około 9 miesiąca pojawia się zjawisko echolalii – dziecko próbuje powtarzać słowa, a około pierwszego roku życia świadomie ich używać.
W drugim roku życia ulega wzbogaceniu język dziecka o coraz to nowe wyrazy, powstają pierwsze proste zdania.
Między drugim a trzecim rokiem życia mowa ulega dalszemu doskonaleniu i staje się zrozumiała nie tylko dla najbliższego otoczenia. Dziecko mówi zdaniami dwu- i trzy- wyrazowymi. Są to zdania oznajmujące, rozkazujące, pytające i wykrzyknikowe.
W trzecim roku życia dziecko zaczyna już odróżniać głoski s , z, c, dz od ich miękkich odpowiedników / ś, ź, ć, dź /.Wymawia wszystkie samogłoski, tak ustne jak i nosowe; chociaż w mowie jego mogą występować odstępstwa, np. zamiana samogłosek a-o, e-a, i-y. Jest to związane z niewykształconą sprawnością narządów artykulacyjnych. Chociaż dużo głosek dziecko umie już wypowiedzieć poprawnie w izolacji i pod dyktando, jednak w mowie spontanicznej są one zamieniane na łatwiejsze pod względem artykulacyjnym. Mowę dziecka trzyletniego cechuje zmiękczanie głosek s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, które często wymawiane są jak ś, ź, ć, dź. Głoska r wymawiana jest jak j lub l, głoska f jak h i odwrotnie. Grupy spółgłoskowe są upraszczane, brak jest wyraźnych końcówek w wyrazach.
Dziecko czteroletnie nie powinno wymawiać głosek s, z, c, dz jak ś, ź, ć, dź. W tym wieku może pojawić się głoska r , choć jej brak nie powinien niepokoić. Opanowanie r jest w tym okresie dla dziecka wielkim sukcesem i z tego powodu często może je nadużywać. Głoski sz, ż, cz, dż dziecko zamienia jeszcze na s, z, c, dz,, lub ś, ź, ć, dź. Grupy spółgłoskowe choć lepiej brzmiące niż poprzednio, są jeszcze upraszczane.
Mowa dziecka pięcioletniego jest dobrze zrozumiała. Głoski sz, ż, cz, dż utrwalają się , chociaż w mowie potocznej mogą być jeszcze wymawiane jak s, z, c, dz. Głoska r powinna być już dobrze wymawiana, chociaż często się zdarza, że dopiero pojawia się w tym okresie.
U sześcioletniego dziecka mowa powinna być już opanowana pod względem dźwiękowym. Dziecko powinno dysponować dużym zasobem słownikowym i poprawnie budować zdania z punktu widzenia logiki, gramatyki i składni. Powinno mówić nie tylko poprawnie i z sensem, ale też z właściwą intonacją.
Mimo to, dzieci wstępujące do szkoły wykazują dużą rozpiętość w zakresie dojrzałości mowy. Z badań, które prowadzę od wielu lat w szkołach podstawowych wynika, że w klasach zerowych ( dzieci sześcioletnie) 50%, a w klasach pierwszych 20% dzieci posiada wady wymowy.



Kiedy zatem należy podjąć pierwsze działania terapeutyczne?


Trening mowy należy rozpocząć jak najwcześniej, za nim proces kształtowania mowy zostanie zakończony. A więc przed podjęciem nauki w szkole.
U dzieci w wieku szkolnym są utrwalone patologiczne artykulacje. Stosowane w tym czasie ćwiczenia trwają zbyt długo, są mało efektywne, a wielu czynników mających wpływ na mowę nie można już zmienić.

Co może być przyczyną wady wymowy?

Przyczyny wad wymowy są różnorodne. Wśród nich należy wymienić:

-wady w budowie anatomicznej takie, jak: wady zgryzu, przyrośnięte wędzidełko języka, rozszczep podniebienia, nieprawidłowa budowa języka lub nosa;

-uszkodzenia słuchu;

-opóźnienia w rozwoju intelektualnym;

-zaburzenia zachowania o charakterze psychicznym;

-uszkodzenia neurologiczne;

-zaburzenia pamięci słuchowej i słuchu fonematycznego;

-przetrwały niemowlęcy sposób połykania śliny.

W przypadku ostatniej z przyczyn możliwe jest jej przeciwdziałanie. Przetrwały niemowlęcy sposób połykania śliny jest wynikiem karmienia dziecka butelką ze smoczkiem oraz ssaniem smoczka dłużej niż do 18 miesiąca życia.
Niemowlęcy sposób połykania powinien zanikać wraz ze wzrostem zębów mlecznych. Utrzyma się on jednak, jeżeli dziecko będzie karmione z butelki (nawet raz dziennie) powyżej 18 miesiąca życia, będą stosowane gryzaki i puste smoczki, dziecko będzie ssało palec lub będzie karmione pożywieniem o konsystencji papki.
Podane przyczyny spowodują , że unoszący się w czasie połykania język napotykając przeszkody z konieczności przemieszcza się do przodu. W związku z tym ma on trudności w uzyskaniu odruchu pionizowania, co opóźnia lub nie wykształca umiejętności różnicowania głosek s, z, c, dz, ś, ź, ć, dź, sz, ż, cz, dż oraz głoski r .Nieprawidłowe połykanie powoduje również przemieszczenie miejsca artykulacji głosek t, d, n, s, z, c, dz przez wysuwanie języka między zęby przednie.



mgr Beata Gashi

Przedszkolowo.pl logo